* Diễn biến chiến dịch khe sanh, giải phóng Hướng Hóa

          Những ngày giáp tết Mậu Thân 1968, nhân dân các dân tộc Hướng Hóa vừa trải qua nạn đói khủng khiếp chưa từng sảy ra ở địa phương do chất độc hóa học mỹ hủy diệt mùa màng. Nhiều gia đình vẫn còn thiếu đói, nhiều người sức khỏe chưa được bình phục. nhưng ai cũng phấn khởi, cũng hăng hái sung phong đi phục vụ khi được tuyên truyền về chiến dịch giải phóng quê hương, khi nghe thơ chúc mừng năm mới của Bác Hồ:

“Xuân này hơn hẵn mấy xuân qua.

Thắng trận tin vui khắp nước nhà

Nam Bắc thi đua đánh giặc mỹ

Tiến lên!

          Toàn thắng ắt về ta”.

          Theo kế hoạch tổng tiến công và nổi dậy Mậu Thân 1968, Mặt trận Đường 9 - Khe Sanh là một hướng chiến lược quan trọng có nhiệm vụ tiêu diệt, phân tán, thu hút một bộ phận quân chủ lực cơ động và hỏa lực của Mỹ - Ngụy, tạo điều kiện cho cuộc tiến công đồng loạt vào các thành phố thị xã, kết hợp với nổi dậy của quần chúng ở nông thôn và đô thị, trọng điểm là Sài Gon, Huế; giải phóng nhân dân, cũng cố địa bàn có vị trí chiến lược.

          Cuộc tiến công mạnh mẽ của quân và dân ta trên Mặt trận Đường 9 - Khe Sanh mỡ đầu ngày 20 tháng 1 năm 1968. Từ ngày 20 tháng 1 đến ngày 7 tháng 2 năm 1968, sau khi tiêu diệt một số cứ điểm ở phía tây, mỡ thông đường số 9, bộ đội thiết giáp lần đầu ra trận phối hợp với bộ binh tiêu diệt cứ điểm Làng Vây …, quân ta chuyển sang vây hảm quân mỹ ở cụm cứ điểm Tà Cơn. Tướng Oét-mo-len vội vã tăng thêm lực lượng lên Khe Sanh và dùng không quân, pháo binh phản kích quyết liệt. chỉ tính từ ngày 22 tháng 1 đến ngày 31 tháng 3, địch đã bắn 150.000 quả pháo và ném trên 100 nghìn tấn bom xuống các vị trí nghi ngờ có quân ta. “Trên diện tích rộng khoảng 34 km², trung bình mỗi ngày đêm 300 lần chiếc máy bay các loại, trong đó có hàng chục lần máy bay B.52 đánh phá. Một đại đội lính Mỹ trên đồi 881 đã bắn gần 1.000 quả đạn cối trong một đêm khiến nong súng đỏ rực lên trong ánh bình minh …”. Tổng thống Mỹ Giôn-xơn ra lệnh mỡ chiến dịch mang mật danh Niagara nhằm tiêu diệt các lực lượng của đối phương ở Khe Sanh, chặn các đường tiếp tế vào các khu vực căn cứ yểm trợ hỏa lực đường không chiến thuật tối đa cho quân Mỹ ở Ta Cơn. Niagara 1 là tập trung vào xác định mục tiêu. Niagara 2 thể hiện sức mạnh của Mỹ. trong thời gian từ ngày 21 tháng 1 đến ngày 31 tháng 3, máy bay tiêm kích bom của không quân và hải quân đánh bộ Mỹ xuất kích 24.000 lần chiếc, cộng với 2.700 lần chiếc B.52. pháo từ các căn cứ Mỹ tạo nên một trận bảo lửa trên khắp khu vực Khe Sanh. Mỗi vị trí nghi có quân ta đều được Mỹ khoanh thành ô 500 x 1.000m. hai chiếc AD6 mang 28 quả bom 500 bảng Anh được gọi đến; 30 giây trước khi hai máy bay đến mục tiêu, pháo 175mm từ các căn cứ bắn khoảng 60 quả vào giữa ô; đồng thời pháo 155mm, 105mm nã đạn vào phần còn lại. Thời gian tính toán để toàn bộ bom đạn đồng thời rơi xuống khu vực đã định. Vì thắng lợi chung và để phục vụ yêu cầu chiến lược, quân và dân Khe Sanh - Hướng Hóa đã kiện cường bám trụ và đánh địch dưới bom pháo hảo lực ác liệt, thực hiện xuất sắc nhiệm vụ nghi binh, thu hút binh lực và hỏa lực của Mỹ - Ngụy

          Dưới mưa bom bão đạn, bộ đội ta kiên cường xây dựng trận địa tiến công, vây lấn. quân Mỹ không thể làm giản được vòng vây vì “Việt cộng đã vào tận hàng rào, súng bộ binh và rốc két của Việt Cộng đã bắn thẳng vào lính Mỹ, bắn cả vào xe tăng và máy bay đậu trên sân bay Tà Cơn”. Toàn bộ quân đồn trú của Mỹ phải chui rúc dưới hầm, không khác gì tình cảnh quân Pháp ở Điện Biên Phủ (1954). Tà Cơn trở thành “địa ngục trần gian” đối với quân Mỹ. Máy bay vận tải C130 đến tiếp tế và tải thương 140 lần, nhưng chỉ có 40 lần liều chết hạ được cánh sau khi đã có máy báy và pháo dội bom, bắn phá dữ dội. để giảm bớt thiệt hại, quân Mỹ phải cho máy bay thả dù, nhưng kết quả rất hạn chế, vì phần lớn dù rơi vào trận địa quân ta.

          Quân dân các dân tộc Hướng Hóa ngày đêm gùi gạo gùi đạn phục vụ bộ đội đánh giặc. Ngay trong đợt đầu của chiến dịch, huyện Hướng Hóa đã huy động được 3.000 dân công, vượt chỉ tiêu của trên. Ngoài ra huyện còn huy động được 200 người, cùng bộ đội công binh mỡ đường tiến công thành phố Huế. Trong lúc nhiều gia đình còn thiếu đói, khi có chủ trương quyên góp lương thực, đồng bào các dân tộc Hướng Hóa đã đóng góp đến long gạo, gốc sắn cuối cùng cho bộ đội. Trong đợt chiến dịch các xã Nam Hướng Hóa góp được 200 tấn gạo, 2 triệu góc săn (mỗi gốc khoảng 1,5 đến 2 kg củ)

          Lực lượng vũ trang hai huyện Nam và Bắc Hướng Hóa, trong đó có trung đội 4 bộ đội địa phương khu vực Ba Lòng trực thuộc đại đội địa phương huyện Nam Hướng Hóa đã phối hợp chiến đấu với bộ đội chủ lực trong các trận đánh địch ở điểm cao 845, 852, 1009; phục kích diệt 9 xe vận tải, làm thương vong gần 100 tên mỹ trên đoạn đường từ Tân Lâm đi Cà Lu (13/1), tiêu diệt cứ điểm Huội San (23/1) … Trong trận bộ đội chủ lực diệt cứ điểm Làng Vây, bộ đội địa phương Nam Hướng Hóa dưới sự chỉ huy của Hồ Văn Lôi và Hồ Văn Long đã phối hợp diệt 17 tên, bắt 8 tên bảo an dân vệ ở “ấp chiến lược” làng Vây, thu 17 súng (có 1 khẩu Đại liên) …

          Ngày 9 tháng 7 năm 1968, sau khi đánh bại cuộc phản kích lớn của sư đoàn kị binh bay Mỹ và chiến đoàn dù thuộc lực lượng dự bị chiến lược ngụy, đánh quân địch rút chạy bằng đường bộ và đường không, quân ta chiếm cứ điểm Tà Cơn và hoàn toàn giải phóng Khe Sanh. Hướng Hóa huyện đầu tiên tỉnh Quảng Trị được hoàn toàn giải phóng.

          * Kết quả chiến dịch Khe Sanh, giải phóng Hướng Hóa:

          Trong hơn 170 ngày đêm  tiến công vây hảm và đánh đuổi quân Mỹ rút chạy khỏi Khe Sanh, quân và dân ta đã loại khỏi vòng chiến đấu 11.900 tên địch, chủ yếu là quân mỹ; bắn rơi, bắn cháy 197 máy bay các loại, phá hủy hàng trăm khẩu pháo, xe quân sự và nhiều phương tiện chiến tranh khác. Quân và dân Hướng Hóa đã góp sức cùng bộ đội chủ lực thực hiện thành công việc thu hút và kìm chân một lực lượng lớn quân địch, lúc cao nhất là 32 tiểu đoàn, trong đó có 26 tiểu đoàn mỹ (bằng 1/4 số tiểu đoàn Mỹ ở Miền Nam). Phối hợp nhịp nhàng với các chiến trường toàn Miền trong cuộc tổng tiến công và nổi dậy Mậu Thân 1968, chiến dịch Đường 9 - Khe Sanh đã thực hiện xuất sắc đòn nghi binh chiến lược, kéo 2 trong 7 sư đoàn Mỹ, thu hút rất nhiều binh khí kỹ thuật và khối lượng rất lớn bom, đạn lên một chiến trường nhỏ hẹp ở vùng rừng núi để tiêu hao, kìm chế, làm cho quân Mỹ bị phân tán và lạc hướng phán đoán, bị rơi vào tình cảnh như “cá voi mắc cạn” chờ đòn trận quyết chiến ở Khe Sanh trong mệt mỏi và thương vong, tạo bất ngờ và thu hút sự chú ý của giới quân sự Mỹ, tạo điều kiện thuận lợi cho cuộc tiến công đồng loạt vào các đô thị, nhất là Sài Gòn, Huế, làm đảo lộn thế bố trí chiến lược của Mỹ, làm cho quân Mỹ bị động, đối phó lúng túng.

          * Ý nghĩa lịch sử chiến dịch Khe Sanh, giải phóng Hướng Hóa:

          Thắng lợi chiến dịch Đường 9 - Khe Sanh đã trực tiếp góp phần với đòn tiến công vào các đô thị đánh bại ý chí xâm lược của Mỹ, tạo ra bước ngoặc của chiến tranh. Với thắng lợi của chiến dịch Đường 9 - Khe Sanh, huyện Hướng Hóa được giải phóng. Tuyến chi viện Bắc Nam được củng cố vững chắc. Liên minh chiến đấu Việt - Lào được tăng cường. Kể từ đầu cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, đây là một trong những chiến dịch tiến công và vây lấn quy mô lớn của các lực lượng binh chủng hợp thành, giành thắng lợi giòn giã, đạt được mục tiêu chiến dịch và hiệu quả chiến lược. Chiến dịch đường 9 - Khe Sanh, giải phóng Hướng Hóa được ghi vào lịch sử cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước và lịch sử chống ngoại xâm của dân tộc ta như một chiến công xuất sắc, một chiến thắng có tiếng vang lớn trên thế giới.